شهرسازی آنلاین

|

پایگاه تخصصی شهرسازی ایران

فروشگاه
فــــــایل
شهرسازی

همایش و رویدادهای شهرسازی

آرشیو

پیشنهادات ویژه شهرسازی آنلاین

  • Email: ShahrsaziOnline@Gmail.com
  • Telegram: @shahrsazi0nline
  • Bisphone: Shahrsazionline
  • Soroush: @shahrsazionline
  • Payamak (iran): 30007546323232
  • line: 0935-1373772

روش تحلیل اقتصاد پایه در تجزیه و تحلیل منطقه

فعالیت های اقتصادی

فعالیت های اقتصادی ناحیه یکی از عناصر اصلی ساخت فضایی است که بخش بسیار مهمی از آن را تشکیل می دهد. فعالیت اقتصادی و تولید در هر ناحیه زمینه ساز توسعه آن ناحیه به شمار می رود. بنابراین شناخت نوع فعالیت و نقش آن در تامین نیازهای ناحیه و صادرات به خارج از ناحیه، در مطالعات ناحیه ای از جایگاه ویژه ای برخوردار است.

مدل اقتصاد پایه

مدل اقتصاد پایه یکی از روش های تحلیل اقتصادی ناحیه و نیز آینده نگری در مورد آن می باشد. به منظور تحلیل اقتصادی ناحیه مورد مطالعه، اولین کار تعیین بخش های مختلف اقتصادی (کشاورزی، صنعت، خدمات و … ) ناحیه است. مرحله بعد تعیین مشاغل اصلی (پایه) و فرعی (غیر پایه) می باشد.

در مدل پایه اقتصادی تغییرات جمعیت تابع فعالیت های اقتصادی خواهد بود.

فعالیتهای اقتصادی به دو دسته پایه یا  Basic activities و غیر پایه یا Non-basic activities تفکیک می شوند.

کل اشتغال = اشتغال پایه + اشتغال غیر پایه

 فعالیتهای پایه به فعالیتهایی اطلاق می شود که توسط ساکنین خارج از منطقه استفاده می شود و در نتیجه برای منطقه درآمد زا خواهد بود. به عبارت دیگر تولیدات فعالیتهای پایه به خارج از منطقه صادر می شود. فعالیتهای پایه تابع ایجاد خدمات زیر بنائی و سرمایه گذاری بخش خصوصی می باشند که می توانند توسط تصمیم گیری برنامه ریزان هدایت شوند.

فعالیتهای غیر پایه شامل فعالیتهائی است که مورد نیاز ساکنین منطقه می باشد و در نتیجه نیازمند حمایت جمعیتی می باشند. مانند خدمات آموزش عمومی، خدمات درمانی عمومی

در این مدل ضریبی تحت عنوان ضریب پایه اقتصادی تعریف می شود که برابر است با :

ضریب پایه اقتصادی  =  کل شاغلین تقسیم بر شاغلین پایه

لذا با محاسبه ضریب پایه اقتصادی در منطقه بر اساس آمار وضع موجود و برنامه ریزی فعالیتهای پایه می توان کل اشتغال را در آینده محاسبه نمود.

یکی از مدلهای معروف در این زمینه مدل لاری  Lowry Model  است که در آن جمعیت تابع فعالیتهای پایه و فعالیتهای غیر پایه تابع جمعیت قرار داده می شود.

بنابراین برای تعیین ضریب پایه اقتصادی می بایست علاوه بر آمارهای اشتغال کل در منطقه تعداد شاغلین پایه آن را نیز بدست بیاوریم. بدین منظور می توان از ۳ روش زیر برای بدست اوردن اشتغال پایه منطقه مورد مطالعه استفاده کرد.

  ۱- روش دلخواهانه : در این روش ما بر اساس شناختی که از منطقه داریم مشاغل پایه را تعیین می کنیم.

  ۲- روش (LQ (Location Quotient:

در این روش می توان از طریق نسبت متوسط شاغلین منطقه در بخش i به متوسط شاغلین در بخش i در سطح ملی، میزان اشتغال پایه را محاسبه کرد. به عبارت دیگر :

Lowery-Model

چنانچه LQ بدست آمده بیشتر از یک بود، منطقه مورد مطالعه صادر کننده کالا و خدمات در بخش i شناخته می شود. بناربراین با بدست آوردن (۱ – LQ) و ضرب آن در اشتغال کل بخش i می توان میزان اشتغال پایه را تعیین کرد.

  • اگر  ۱= LQ باشد، منطقه خود کفاست.
  • اگر ۱< LQباشد، منطقه صادر کننده کالا و خدمات است و مقدار این فعالیت اقتصاد پایه ای را نشان می دارد.
  • اگر ۱> LQ باشد، منطقه وارد کننده کالا است و مقادیر این فعالیت اقتصاد غیر پایه ای را نشان می دهد.

  ۳- روش حداقل نیاز :

در این شیوه با استفاده از روش رگرسیون و … می توان حداقل نیازهایی که بخش های اقتصادی خود منطقه به آن نیاز دارند را محاسبه کرد و به عنوان فعالیت های غیر پایه در نظر گرفت و سپس با کم کردن آن از اشتغال کل منطقه تعداد شاغلین بخش پایه را محاسبه کرد

روابط مورد استفاده در این مدل به شرح زیر می باشد :

Lowery-Model2

مثال ) تعیین نقش اقتصادی شهرستان شیراز و پیش بینی میزان اشتغال

 بر اساس آمار سال ۱۳۸۵ جدول زیر را تشکیل می دهیم. مقدار LQ را برای هر یک از بخش های اقتصادی بدست می آوریم. همان طور که مشاهده می شود. با مقایسه شهرستان شیراز با استان فارس تنها بخش صنعت به عنوان فعالیت پایه ای شناخته می شود. اما در مقایسه شهرستان شیراز با آمار کل کشور علاوه بر بخش صنعت، بخش خدمات نیز جزء فعالیت های پایه ای است. (در بخش های ذکر شده، صادر کننده کالا و خدمات است.)

Lowery-Model3

برای بدست آوردن تعداد شاغلین پایه از روش LQ استفاده شده است. همان طور که در توضیحات بالا گفته شد بایستی هر بخشی که LQ آن بالاتر از ۱ است را مشخص کنیم و مقدار LQ را منهای ۱ کرده و در تعداد شاغلین آن بخش ضرب کنیم.

تعیین نسبت اقتصاد پایه و ضریب پایه اقتصادی

نسبت اقتصاد پایه نشان می دهد که افزایش یا کاهش یک شغل در بخش اشتغال پایه منطقه مورد مطالعه تا چه حد بر اشتغال غیر پایه آن منطقه تاثیر می گذارد. به عبارت دیگر :

نسبت اقتصاد پایه = اشتغال غیر پایه تقسیم بر اشتغال پایه

ضریب پایه اقتصادی (ضریب تکاثر)؛ روابط بین عوامل اقتصاد پایه و غیر پایه در منطقه و نیز توان جذب جمعیت در اثر این فعالیت ها را مشخص می کند، به عبارت دیگر :

ضریب پایه اقتصادی  =  کل شاغلین تقسیم بر شاغلین پایه

که نشان می دهد افزایش یا کاهش اشتغال پایه یک منطقه تا چه حد بر روی کل اشتغال آن منطقه تاثیر می گذارد. زیرا معمولاً با افزایش فعالیت های پایه در یک منطقه، جریان درآمد منطقه افزایش می یابد که این افزایش موجب ازدیاد تقاضا برای کالا و خدمات در درون آن شده و نتیجتاً افزایش فعالیت های غیر پایه ای در منطقه را موجب می شود. برعکس با کاهش فعالیت های پایه ای درآمد منطقه نیز کم شده و میزان تقاضا برای فعالیت های غیر پایه نقصان می یابد. بدین ترتیب فعالیت های پایه ای محرک اصلی در هر تغییری به حساب می آیند و روی اقتصاد منطقه تاثیر افزایشی دارند.

بر اساس مقادیر بدست آمده در جدول بالا، اشتغال کل برابر با ۴۹۵۹۱۴، اشتغال پایه بر اساس آمار کشور برابر با ۲۲۲۵۲۳ است که با کم کردن آن از کل اشتغال، میزان اشتغال غیر پایه برابر است با ۲۷۳۳۹۱ از این رو مقدار نسبت اقتصاد پایه و ضریب پایه اقتصادی برابر است با :

نسبت اقتصاد پایه : ۱٫۲۳

ضریب پایه اقتصادی : ۲٫۲۳

نسبت اقتصاد پایه شهرستان شیراز نشان می دهد که افزایش یک شغل در بخش پایه، منجر به ایجاد ۱٫۲۳ در بخش غیر پایه خواهد شد. (به همین صورت، کاهش یک شغل در بخش پایه، اشتغالدر بخش غیر پایه را کاهش می دهد.) همچنین ضریب پایه اقتصادی برابر است با ۲٫۲۳ که می توان نتیجه گرفتهنگامی کهدر اشتغال پایه، یک شغل افزوده می شود، در مجموع۲٫۲۳ شغل جدید ایجاد خواهد شد.

پیش بینی میزان اشتغال پایه در افق طرح شهرستان شیراز

در اینجا بر اساس ارقام بدست آمده در مراحل قبل و فرمول های ذکر شده مقادیر اشتغال پایه در افق ۱۳۹۵ شهرستان شیراز بر اساس مقایسه با استان و کشور، محاسبه شده است.

Lowery-Model4

منابع :

  ۱- تکنیک های برنامه ریزی منطقه ای نمونه موردی استان فارس، استاد راهنما : دکتر اردشیری، دانشجویان: سمانه قنبری و …

  ۲- اصول و روش های برنامه ریزی منطقه ای، دکتر کرامت الله زیاری، انتشارات دانشگاه یزد، چاپ پنجم، ۱۳۸۶

نکاتی که باید بدانید !

  • - فایل هایی که برای دانلود قرار داده می شوند با لینک مستقیم از دیتا سنتر ملی می باشند. - شهرسازی آنلاین صحت فایل را تایید می نماید. - اگر پستی دارای پیش نمایش می باشد این به معنی نمایش فایل قبل از دانلود است. - در صورت هر گونه مشکلی با فایل های دانلود حتما از طریق فرم تماس ما را مطلع کنید تا مشکل بر طرف شود. - پست هایی که دارای حجم فایل نیستند یعنی لینک دانلود ندارند.

دیدگاه ها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

مطالب زیر رو به شما پیشنهاد می کنم ;)

  • طراحی منظر بزرگراه‌های شهری با رویکرد اکولوژیک (نمونۀ موردی: بزرگراه شهری چمران)
    طراحی منظر بزرگراه‌های شهری با رویکرد اکولوژیک (نمونۀ موردی: بزرگراه شهری چمران)
    نوشته شده توسط مرجان جعفری | اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۷

    طراحی منظر بزرگراه‌های شهری با رویکرد اکولوژیک (نمونۀ موردی: بزرگراه شهری چمران) افزایش شهرنشینی، توسعۀ بی‌رویه شهرها و ضعف مدیریت در بسیاری از موارد باعث کاهش شدید کیفیت زندگی و به‌خصوص افزایش مسائل زیست‌محیطی و همچنین، تضعیف بنیان‌های اکولوژیکی داخل و پیرامون آن‌ها شده است. استفاده از اتومبیل‌ نیز با توسعۀ شهرها و سبک زندگی نسبت مستقیم دارد که از این حیث مسیرهای ارتباطی اهمیت ویژه‌ای دارند. مسیرهای ارتباطی در داخل بافت‌های شهری برای فراهم‌کردن امکان عبورومرور در شهرها ایجاد شده‌اند. این مسیرها در مجاورت و در ارتباط با بافت‌های شهری شکل‌گرفته‌اند و در این بین بزرگراه‌ها، به‌عنوان گونه‌ای از…

    فایل
    دانلود
  • ارزیابی نوسازی‌های انجام‌شده با تأکید بر شاخص‌های کیفیت زندگی شهری و ارائۀ راهکارهایی برای بهبود آن‌ها
    ارزیابی نوسازی‌های انجام‌شده با تأکید بر شاخص‌های کیفیت زندگی شهری و ارائۀ راهکارهایی برای بهبود آن‌ها
    نوشته شده توسط مرجان جعفری |

    ارزیابی نوسازی‌های انجام‌شده با تأکید بر شاخص‌های کیفیت زندگی شهری و ارائۀ راهکارهایی برای بهبود آن‌ها فرسودگی در پهنۀ وسیعی از تهران یکی از معضلات جدی تلقی می‌شود که تبعات گسترده‌ای در حوزه‌های اجتماعی، فرهنگی و... دارد. بنابراین، برای ارتقای کیفیت زندگی، طرح‌های بهسازی و نوسازی در این بافت‌ها پیشنهاد شده است؛ اما نامشخص‌بودن میزان موفقیت اجتماعی و اقتصادي این طرح‌ها، ضرورت ارزیابی طرح‌هاي نوسازي و بهسازي را اجتناب‌ناپذیر می‌کند. در این راستا این پژوهش، به ارزیابی میزان موفقیت طرح نوسازي و بهسازي محلۀ خوب‌بخت پرداخته است. نتایج حاصل از مطالعات نظری نشان می‌دهد، چهار بعد ارتباطی، اقتصادی و اجتماعی،…

    فایل
    دانلود
  • تبیین فضایی تغییرات محله‌ای در کلان‌شهر تهران
    تبیین فضایی تغییرات محله‌ای در کلان‌شهر تهران
    نوشته شده توسط مرجان جعفری |

    تبیین فضایی تغییرات محله‌ای در کلان‌شهر تهران الگوهای تغییرات محله‌ای، برایند رابطۀ درهم‌تنیدۀ بین دو عرصۀ نسبتاً متفاوت ساختار اجتماعی ـ اقتصادی (نیروها و مکانیسم‌ها) و ساختار فضایی (زمینۀ تجربی، تاریخی ـ جغرافیایی) است. کشف این رابطۀ مشروط، فهم بهتر فرایند و سازوکار شکل‌گیری محله‌ها و پیامدها و تفاوت‌های فضایی ناشی از آن را امکان‌پذیر می‌کند. این رساله از ابتدا مبتنی بر این ایده شکل گرفت که «تغییرات محله‌ای نه در خلأ، بلکه در متن شرایط محیطی رخ می‌دهد و تنها حاصل یک ضرورت ساختاری غیرقابل‌اجتناب و غیرقابل‌تغییر نیست و فرایندهای آن از یک الگوی خطی تبعیت نمی‌کند». با عنایت…

    فایل
    دانلود
  • نقشه جی ای اس استان زنجان
    نقشه جی ای اس استان زنجان
    نوشته شده توسط مرجان جعفری | فروردین ۱۷, ۱۳۹۷

    دانلود نقشه جی ای اس استان زنجان- دانلود مستقیم

    فایل
    دانلود
  • نقشه جی ای اس استان یزد
    نقشه جی ای اس استان یزد
    نوشته شده توسط مرجان جعفری |

    دانلود نقشه جی ای اس استان یزد- دانلود مستقیم

    فایل
    دانلود
  • نقشه جی ای اس استان تهران
    نقشه جی ای اس استان تهران
    نوشته شده توسط مرجان جعفری |

    دانلود نقشه جی ای اس استان تهران- دانلود مستقیم

    فایل
    دانلود
  • نقشه جی ای اس استان قم
    نقشه جی ای اس استان قم
    نوشته شده توسط مرجان جعفری |

    دانلود نقشه جی ای اس استان قم- دانلود مستقیم

    فایل
    دانلود