شهرسازی آنلاین

|

پایگاه تخصصی شهرسازی ایران

فروشگاه
فــــــایل
شهرسازی

همایش و رویدادهای شهرسازی

آرشیو

پیشنهادات ویژه شهرسازی آنلاین

  • Email: Shahrsazionline@Gmail.com
  • Telegram: @shahrsazi0nline
  • Soroush: @shahrsazi0nline
  • instagram : shahrsazionline.ir
  • Payamak (iran): 30007546323232
  • line: 0935-1373772

زلزله تهران را تعطیل می‌کند

برای نخستین‌بار نام تهران در منابع تاریخی‌هزار سال پیش آمده است. روستایی در شمال شهرری، سرسبز و پرآب با مردمی که عمدتا در پناهگاه‌ها و تونل‌های طبیعی کوه‌ها زندگی می‌کردند.

بهرام عکاشه_برای ابرشهر یا مگاشهر تعاریف متفاوتی آمده است، از آن جمله متروپلی با جمعیت بیش از ۱۰‌میلیون و دانسته جمعیتی بیش از دوهزار نفر در هر کیلومتر مربع. با رجوع به فهرست مگاشهرهای جهان، ۲۷ شهر‌ (از جمله تهران) به‌چشم می‌خورد که از میان ۱۸ پایتخت کشورها، مگاشهر هستند و ۱۶ کشور از آن‌ها در قاره‌ آسیا قرار دارد.

دو قرن پیش، تنها سه‌درصد جمعیت جهان شهرنشین بود در حالی‌که هم‌اکنون حدود نیمی از جمعیت جهان شهرنشین شده است و در یکی، دو دهه دیگر این رقم به مرز دوسوم خواهد رسید.

این نکته به اثبات رسیده که مهاجرت روستانشین‌ها به شهرها به دلیل تنگدستی، نبود امکانات بهداشتی و فرهنگی در روستاهاست. از دیدگاه دیگر، ایجاد صنایع در شهرها و اطراف آن‌ها و ارزان زندگی کردن در حومه، عملا شهرها را بزرگ و بزرگ‌تر کرده است که البته همچنان هم ادامه دارد.

از دیگر شکی نیست که مناطق فقیرنشین داخل و سوی حومه شهر با انواع پدیده‌ها و آسیب‌ها به‌خصوص ‌هنگام وقوع حوادث غیرمترقبه طبیعی و نیز غیرطبیعی روبه‌روست؛ البته ناگفته نماند که سرزمین ما براساس شاخص‌های جهانی رتبه سوم را در رابطه با آسیب‌پذیری در برابر حوادث طبیعی دارد و زلزله به‌عنوان مهلک‌ترین خطر در آن ذکر شده است. روستاها و ساکنان بافت فرسوده درون شهرها در برابر حوادث طبیعی (مثلا زلزله حتی ۵/۴ ریشتری) آسیب‌پذیرند، موضوعی که قابل تعمق جدی است.

متروپل تهران با مساحت دو‌هزار کیلومتر مربع و جمعیت بیش از ۱۴‌میلیونی (از جمله ۳۷ مگاشهر* جهان) در شیب دامنه جنوبی کوه‌های البرز مرکزی با ارتفاع‌هزار تا ۱۷۰۰ متر قرار گرفته است.

قنات‌های فراوان در مخروطه سراشیبی دامنه البرز به سمت دشت‌های جنوب تهران جریان دارند. از دیدگاه حوادث غیرمترقبه و آسیب‌‌پذیری وجود این قنات‌ها در زیرسازه‌های شهر، مقوله‌ قابل تعمقی است؛ البته از دیگر نکات قابل ذکر از دیدگاه‌های خطرپذیری، پستی‌وبلندی‌های شهری، نوع خاک و ساخت‌وسازها روی این‌گونه زمین‌هاست که به نوبه خود مسئله‌آفرین هستند.

برای نخستین‌بار نام تهران در منابع تاریخی‌هزار سال پیش آمده است. روستایی در شمال شهرری، سرسبز و پرآب با مردمی که عمدتا در پناهگاه‌ها و تونل‌های طبیعی کوه‌ها زندگی می‌کردند. با نابودی این ری در طول قرن‌ سیزدهم میلادی (حدود ۸۰۰ سال پیش) توسط مغول‌ها، بازماندگان این فاجعه به سمت روستای تهران پناه بردند.

در دوره صفویه (قرن هفدم میلادی) روستای تهران به مرور شکل شهرک به خود گرفت و پس از فرازونشیب‌های دوره صفویه، افشاریه، زندیه و مشکلات خاص قاجاریه بالاخره آغا محمدخان قاجار با کشتن آخرین حاکم زندیه در یازدهم جمادی‌الثانی سال ۱۲۰۰ هجری‌قمری (۲۱ مارس ۱۷۸۲ میلادی، حدود ۲۳۰ سال پیش)، در عید نوروز تا‌ج‌گذاری کرد و تهران کوچک (چند کیلومترمربعی با جمعیت چند‌هزار نفری) را به پایتختی انتخاب کرد.

در طول دو قرن اخیر به مرور جمعیت پایتخت افزایش یافت و به دلیل انواع حوادث مختلف قرن بیستم به‌خصوص در دهه‌های پایانی این قرن جمعیت تهران از مرز ۱۰‌میلیون نیز گذشت به طوری که هم‌اکنون این متروپل با چالش‌های متفاوت و بغرنج غیرقابل حلی روبه‌روست.

هم‌اکنون تهران به جز در مرز شمالی (کوه‌های البرز) در دیگر جهات، مرز خروجی آن از حیث انواع ساخت‌وسازها مشخص نیست، گرچه در غرب آن استانی با نام البرز برای حل مسئله به وجود آمد با این امید که مسائل تهران کمتر و ساده‌تر شود، ولی تجربه نشان می‌دهد که حتی با استان‌شدن شهرری مسئله تهران غیرقابل حل خواهد ماند.

پهنه تهران از دیدگاه مهم‌ترین پدیده یعنی زلزله‌خیزی در درجه بالایی قرار دارد. کوه‌های البرز توان زلزله‌زایی تا مرز پنج درجه ریشتر را دارد. گسل‌های ری، کهریزک، پارچین و… در جنوب شهر توانمندی وقوع زلزله بیش از شش درجه ریشتری را دارند. گسل شمال تهران قادر است زلزله بیش از هفت ریشتری به وجود آورد و گسل مشا-فشم در شمال شرق توانمندی زلزله‌زایی حتی تا مرز هشت ریشتر را داراست. لازم به ذکر است تعداد زیادی گسل با طول کمتر از ۲۰ کیلومتر و ده‌ها و حتی صدها گسل با طول کم درون شهر زیرسازه‌ها وجود دارند.

روزانه در پهنه تهران زلزله‌های کوچک ثبت می‌شوند اما آخرین زلزله بزرگ شرق تهران در ۲۷ مارس ۱۸۳۰ (۱۸۳سال پیش) با بزرگی بیش از هفت درجه ریشتر به وقوع پیوست. در مورد ابعاد تخریب این زلزله در تاریخ زلزله‌های سرزمین ایران آمده است: مناطق شمیرانات و دماوند تقریبا به طور کامل ویران شد و حدود ۷۰ روستا در شرق جاجرود از بین رفتند. در پایتخت حتی یک خانه از آسیب در امان نماند.

بخشی از کاخ و بازار فروریخت و ساختمان سفارت بریتانیا به‌سختی آسیب دید و براساس دیگر گزارش‌ها در پهنه شمیرانات ۴۵‌هزار نفر کشته شدند. همچنین با مراجعه به کتاب تاریخ زلزله‌های ایران مشاهده می‌شود که در البرز مرکزی زلزله‌های تاریخی مخرب چندی به وقوع پیوسته که از آن جمله زلزله‌های سال‌های ۷۴۳، ۸۵۵، ۹۵۸، ۱۱۷۷، ۱۲۸۳، ۱۶۶۵ و ۱۸۱۵ میلادی با بزرگی‌های تا مرز ۷/۷ درجه ریشتر قابل ذکر هستند.

طبق محاسبات انجام‌شده توسط اینجانب براساس کاتالوگ‌های معتبر زلزله، دوره وقوع مجدد زلزله بزرگ برای این پهنه رقمی حدود ۱۵۰سال است. به عبارت دیگر از دیدگاه تنها آمار و احتمالات، سه دهه تاخیر وقوع دیده می‌شود که این تاخیر شاید به معنای ذخیره بیشتر انرژی در گسل‌ها و وقوع زلزله‌های بزرگ‌تر تلقی شود.

در چارچوب یک طرح مشترک بین آژانس همکاری‌های بین‌المللی ژاپن و مرکز مطالعات زلزله و زیست‌محیطی تهران یک برنامه پژوهشی در رابطه با زلزله احتمالی تهران انجام و نتایج آن در سال ۱۳۸۰ منتشر شد. در گزارش مفصل این طرح در ارتباط با آسیب‌پذیری سازه‌ها، ساختمان‌های مسکونی، تاسیسات شهری، تلفات انسانی، مدیریت بحران شهری، طراحی سازه‌ای و… راهکارها و پیشنهادها از دیدگاه‌های متفاوتی آورده شده‌اند.

در ادامه این طرح بین آژانس ژاپنی فوق‌الذکر با مرکز مطالعات و مدیریت شهر تهران با بازبینی و جمع‌بندی نتایج گزارش اول به مولفه‌هایی از برنامه‌ریزی و طراحی شهری پرداخت و نتایج در سال ۲۰۰۴ منتشر شد. نتیجه این دو گزارش نشان می‌دهد که شهر تهران در صورت وقوع زلزله (در اثر فعال‌شدن گسل شمال تهران یا گسل‌های جنوب تهران) با شدت ۸ تا ۹ درجه مرکالی تخریب خواهد شد و تعداد تلفات و زخمی‌ها‌ میلیونی خواهد بود و شهر تهران تعطیل خواهد شد. در گزاش نهایی کاهش خطر سازمان مدیریت بحران که در سال ۲۰۱۰ منتشر شد، در مورد بازه زمانی ۷۲ساعت پس از لحظه وقوع در مورد تخلیه زنده‌‌ماندگان همراه با نقشه‌هایی بحث شده است.

با جمعیت زیاد و روند افزایشی جمعیت شهر تهران به جرات می‌توان گفت بحران زلزله تشدید و مشاهده می‌شود که افزایش و گسترش شهر عملا غیرقابل کنترل است. بافت و ساخت شهری به‌گونه‌ای است که در صورت وقوع زلزله بزرگ عملا امدادرسانی با روندی افزایشی، غیرقابل درمان و محال خواهد بود. اکنون این سوال مطرح است که انتقال پایتخت (یا بخش‌هایی از آن) بهترین راه‌حل است؟

مقوله‌ای که طی دو هفته گذشته بارها به طور جدی مطرح و رها شد. سوال اساسی در این است که آیا اصلا راهکار و روزنه‌ای برای تقلیل آسیب‌پذیری شهر تهران با توجه به بافت کنونی و حتی روند افزایشی عمودی ساخت‌وسازهای کنونی وجود دارد؟

با مراجعه به تاریخ ملل و کشورها مشاهده می‌شود پایتخت کشورها به دلایل مختلف بارها عوض شده است. برای نمونه تنها در چند قرن اخیر از تاریخ کهن ایران، مثلا در دوره ۲۳۵ ساله حکومت صفویه ۴۷سال تبریز، ۵۰سال قزوین و ۱۳۸ سال اصفهان پایتخت بوده‌اند. پس از آن در دوره افشاریه ۱۴سال مشهد و در دوره زندیه ۳۲سال شیراز پایتخت بوده است.

بالاخره با شروع دوره قاجاریه ابتدا ساری به مدت ۱۳سال (قطب نظامی) و سپس تهران حدود دو قرن، بار پایتختی را به دوش کشیده است. با نگاهی به کشورهای همسایه پایتخت کشور پاکستان از راچی به راول‌‌پندی و سپس اسلام‌آباد تغییر کرد، پایتخت افغانستان از قندهار به کابل و پایتخت قزاقستان با چهاربار جابه‌جایی آخرین بار از آلماتی به استانا تغییر یافت.

در مورد کشور ترکیه با سه‌بار تغییر، استانبول (مگاشهر) پس از تحمل ۴۷۰سال پایتختی در سال ۱۹۲۳ با جمهوری‌شدن کشور ترکیه، پایتخت به آنکارا تغییر مکان داد. اکنون این سوال مطرح می‌شود با مگاشهر تهران با توجه به انواع نارسانی‌ها و به بن‌بست رسیدن حل مسئله چه باید کرد؟

آیا برای نمونه نظیر مالزی پایتخت اداری و حکومتی به مکان دیگری منتقل شود یا پایتخت به مکان دیگر جابه‌جا شود؟ ناگفته نماند که آیا مسائل تهران از دیدگاه بافت شهری، آلودگی زیست‌محیطی (هوا، ترافیک، صدا، نور و…) زلزله، جنس زمین و خاک غیرقابل حل هست یا خیر؟

وضعیت زلزله‌خیزی پهنه تهران و بحران ناشی از آن و نیز راهکارهایی (از جمله تغییر پایتخت) برای به حداقل رساندن تلفات و خسارات طبق خواست رییس‌جمهور وقت، در مهرماه ۱۳۷۶ به دفتر ایشان ارسال شد و ایشان دستور موکد بررسی و اقدام به وزیران اطلاعات، کشور، بهداشت و درمان و آموزش عالی، معاون رییس‌جمهور و رییس‌برنامه و بودجه را دادند.

منبع: بهار

نکاتی که باید بدانید !

  • - فایل هایی که برای دانلود قرار داده می شوند با لینک مستقیم از دیتا سنتر ملی می باشند. - شهرسازی آنلاین صحت فایل را تایید می نماید. - اگر پستی دارای پیش نمایش می باشد این به معنی نمایش فایل قبل از دانلود است. - در صورت هر گونه مشکلی با فایل های دانلود حتما از طریق فرم تماس ما را مطلع کنید تا مشکل بر طرف شود. - پست هایی که دارای حجم فایل نیستند یعنی لینک دانلود ندارند.

دیدگاه ها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

مطالب زیر رو به شما پیشنهاد می کنم ;)

کتاب مبانی پایداری توسعه کلانشهرها با تاکید بر کلانشهر تهران

کتاب مبانی پایداری توسعه کلانشهرها با تاکید بر کلانشهر تهران

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ فروردین ۲۳, ۱۳۹۴ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است کتاب مبانی پایداری توسعه کلانشهرها با تاکید بر کلانشهر تهران لینک دانلود مستقیم کتاب مبانی پایداری توسعه کلانشهرها با تاکید بر کلانشهر تهران
شناسایی مؤلفه‌های تأثیرگذار در منظر ورودی کاربری‌های تجاری و مذهبی بر ارتقای حسّ دعوت‌کنندگی ‏‏(مطالعه موردی محدوده تجریش تهران)‏

شناسایی مؤلفه‌های تأثیرگذار در منظر ورودی کاربری‌های تجاری و مذهبی بر ارتقای حسّ دعوت‌کنندگی ‏‏(مطالعه موردی محدوده تجریش تهران)‏

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ فروردین ۱۷, ۱۳۹۴ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است شناسایی مؤلفه‌های تأثیرگذار در منظر ورودی کاربری‌های تجاری و مذهبی بر ارتقای حسّ دعوت‌کنندگی ‏‏(مطالعه موردی محدوده تجریش تهران)‏ چکیده انسان غالباً فعّالانه با فضا ...
پایان نامه راهبرد توسعه فضایی مجموعه شهری تهران مبتنی بر توسعه پایدار

پایان نامه راهبرد توسعه فضایی مجموعه شهری تهران مبتنی بر توسعه پایدار

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ فروردین ۱۵, ۱۳۹۴ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است پایان نامه راهبرد توسعه فضایی مجموعه شهری تهران مبتنی بر توسعه پایدار لینک دانلود مستقیم دانلود پایان نامه راهبرد توسعه فضایی مجموعه شهری تهران مبتنی ...
بررسی تأثیرات درآمد ناشی از فروش تراکم بر ساختار فضایی کلانشهر تهران

بررسی تأثیرات درآمد ناشی از فروش تراکم بر ساختار فضایی کلانشهر تهران

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ فروردین ۶, ۱۳۹۴ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است بررسی تأثیرات درآمد ناشی از فروش تراکم بر ساختار فضایی کلانشهر تهران چکیده امروزه تأمین مالی شهرداریها دارای پیچیدگیهای خاص خود است. از یک طرف ...
مدلسازی تغییرات کاربری زمین در کلانشهر تهران با استفاده از مدل MOLAND

مدلسازی تغییرات کاربری زمین در کلانشهر تهران با استفاده از مدل MOLAND

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است مدلسازی تغییرات کاربری زمین در کلانشهر تهران با استفاده از مدل MOLAND چکیده در شهرهای امروز، زمین کالایی گران بها و کمیاب به شمار می ...
كلان شهر تهران بزرگ و چالش هاي مديريت شهري

کلان شهر تهران بزرگ و چالش های مدیریت شهری

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ فروردین ۳, ۱۳۹۴ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است کلان شهر تهران بزرگ و چالش های مدیریت شهری چکیده: کلان شهر تهران به عنوان بزرگترین مرکز شهری خاورمیانه، تا دو سده پیش، در مقابل ...