شهرسازی آنلاین

|

پایگاه تخصصی شهرسازی ایران

فروشگاه
فــــــایل
شهرسازی

همایش و رویدادهای شهرسازی

آرشیو

پیشنهادات ویژه شهرسازی آنلاین

  • Email: ShahrsaziOnline@Gmail.com
  • Telegram: @shahrsazi0nline
  • Bisphone: Shahrsazionline
  • Soroush: @shahrsazionline
  • Payamak (iran): 30007546323232
  • line: 0935-1373772

سلول بنیادین شهر، مبنای برنامه‌ریزی

مسعود زلفی:
رشد فزاینده ابعاد شهرنشینی و شکل‌گیری مقیاسهای جدیدی از رشد شهری در طی چند دهه اخیر موجب شده است که شهر و شهرسازی معاصر با چالش‌های نوینی مواجه شود.

به دلیل گستردگی ابعاد و تغییر در ماهیت مسائل شهری که موجب پیچیدگی بسیار آنها شده است، حل پایدار آنها نیز نیازمند جامع‌نگری و توجه به ابعاد و جنبه‌های مختلف مسئله است.

 در این میان توجه و تاکید برنامه‌ریزی و مدیریت شهرها، بیش از هر زمان دیگری به سطوح پایین‌تر و ابعاد ملموس زندگی شهری متوجه شده است؛ چنان که پژوهشها و مطالعات زیادی در یکی دو دهه اخیر صورت گرفته است که به نوعی سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و مدیریت شهری را از خردترین واحد، یعنی «محله» در شهر هدف قرار داده است.

برهمین اساس، مجموعه مدیریت شهری تهران با طرح موضوعاتی چون محله محوری، شهروندمداری، قانون‌مداری، مشارکت شهروندی و رویکرد علمی جهادی بیش از هر زمان دیگری در پی تجدید ساختار محله‌ای شهر تهران و استوار نمودن برنامه‌های خود براساس محلات شهری است.

 در نوشتار حاضر سعی بر این است تا با نگاهی به مقوله برنامه‌ریزی محله مبنا یا محله محور ابعاد مختلف آن را مطرح نموده و آسیب‌شناسی این جریان در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری تهران را بازشناسی کنیم.

اگر شهر را به عنوان یک موجود زنده فرض کنیم، در آن صورت محله به عنوان عنصر اصلی و به مثابه سلول بنیادی این موجود زنده خواهد بود. در مقیاس کلان نیز مبنا قرار دادن برنامه‌ریزی از این واحدهای خرد شهری نتایج ملموس‌تر و به مراتب قابل درک‌تری را در بهبود و ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان خواهد داشت.

مفهوم «برنامه‌ریزی محله مبنا» که برهمین اساس مطرح شده است مبتنی بر مهندسی اجتماعی بوده و به جای نگرش کلان و مقیاسهای ذهنی به ابعاد مشخص فضا – زمان در مقیاس محلی و خرد می‌پردازد و به جای پرداختن به توده مکانیکی و غیرقابل مدیریت کلانشهری به اندازه‌های قابل مدیریت و واحدهای ارگانیکی مشخص (محلات شهری) می‌اندیشد.

در واقع این الگو در پی شناخت سرشت ویژه و خاص هر محله و ناحیه شهری است که توسط فرضیات قراردادی کلان و شهر مقیاس متوقف، پنهان و یا به راحتی فراموش شده است. در این رویکرد نگاه برنامه‌ریزی و مدیریت از «پایین به بالا»، مبتنی بر توانمندسازی، نگرش «دارایی مبنا»، تاکید بر منابع انسانی و سرمایه‌های اجتماعی و مشارکت جمعی ساکنین محلات است.

این الگوی جدید برنامه‌ریزی بسیار مبتنی‌بر نقش مشارکتی مردم و اجتماعات محلی است و با توجه به مشخصه‌هایی چون مشارکتی بودن، رویکرد فرایندی به برنامه‌ریزی، افزایش کنترل مردم بر معیشت و زندگی روزمره و ارائه طرحها و برنامه‌هایی که ارتباط و وابستگی بیشتری با نیازها و شرایط محلی اجتماعات دارد به عنوان الگویی مطلوب در برنامه‌ریزی و مدیریت شهری می‌تواند مدنظر قرار گیرد که در ادامه به مشخصات این الگوی جدید، اهداف و مبانی آن پرداخته شده است.

به کارگیری برنامه‌ریزی محله‌– مبنا بیش از هر چیز نیازمند انسجام و یکپارچگی ساکنین در یک اجتماع محله‌ای و تقویت بسترها و زمینه‌های هویت‌ساز محله‌ای است. نهادهای محلی، سازمانهای غیردولتی (NGOs) و تشکلهای داوطلب محلی (CBOs) عناصر کلیدی این نوع نگرش است.

بدون ایجاد این عناصر دستیابی به رویکرد فوق‌الذکر عملی نخواهد بود و در شرایط فقدان چنین عناصری، کاهش تصدی‌گری دولت و واگذای امور به بخش خصوصی و غیردولتی نه تنها منجر به بهبود وضعیت نخواهد شد بلکه با یک بحران اساسی و ریشه‌دار و غارت منابع ملی و نابودی محیط‌زیست خواهد انجامید.

به عبارتی دیگر تقویت و گسترش حوزه عمومی دارای نقش متقدم بر تمرکززدایی و کاهش تصدی‌گری دولت را داراست. با این وصف، قبل از هر چیز ما نیازمند بسترسازی و زمینه‌هایی هستیم که بتوان با اتکای به آنها نظام مدیریت و برنامه‌ریزی شهری را براساس آنها استوار ساخت.

تمرکززدایی و واگذاری امور به سطوح محلی و خرد و حرکت به سمت یک نظام خودگردان برنامه‌ریزی و مدیریت محله از دیگر مشخصه‌های عمده در رویکرد برنامه‌ریزی محله مبنا است. به عنوان مثال در کشور ما شکل‌گیری شوراهای شهر و روستا گام اول حرکت از یک نظام متمرکز به نظام خودگران برنامه‌ریزی و مدیریت شهری باشد و توجه به شوراهای محله‌ای می‌تواند به عنوان حلقه واسط و مکمل شوراهای شهر به منظور تحقق کامل و حرکت در جهت تمرکززدایی نظام کلان برنامه‌ریزی و مدیریت مورد توجه قرار گیرد. گام بعدی می‌تواند تبدیل شهرداریها از یک سازمان محلی به یک حکومت محلی و تجدیدنظر اساسی در حوزه وظایف و اختیارات آنها باشد.

همان‌گونه که قبلاً نیز به آن پرداخته شد اتخاذ رویکرد برنامه‌ریزی محله مبنا در مدیریت شهری نیازمند یک ساختار نهادی مردم سالار، مشارکتی و از پایین به بالا است و در ساختارها ی آمرانه و دموکراتیک تحقق کامل آن عملی نخواهد بود.

به عنوان مثال در مورد کشور ایران نهادهای مشارکتی (مانند شوراهای شهری و محله‌ای) ماهیتی مردم‌سالارانه (دموکراتیک) دارند و چارچوب تصمیم‌گیری در آنها از پایین به بالاست و در نتیجه مبتنی بر شفافیت، پاسخگویی و عدم دخالت مردم در تصمیم‌گیریهاست؛ اما در مقابل ماهیت شهرداریها در کشور در وضعیت فعلی کاملاً دیوان‌سالارانه (بوروکراتیک)، آمرانه و از بالا به پایین است و در نتیجه غیرشفاف و غیرپاسخگو است.

بنابراین پذیرش الگوی برنامه‌ریزی محله – مبنا نمی‌تواند بر مبنای این ساختار و الزامات آن باشد و نیازمند تغییر و تحول در سازمان، ساختار و تشکیلات مجموعه شهرداریها ودیگر متولیان مدیریت شهری برای اتخاذ الگوی مدیریت محلی است.

نکته پایانی اینکه علیرغم سیاست مبنای شهرداری در خصوص موضوع محله محوری حذف عناصر محله‌ای از سطح شهر و کمرنگ شدن این عناصر در ساختار محله‌ای یکی از آسیب‌های جدی است که در تناقضی جدی با سیاست محله محوری است.

به عنوان مثال در بسیاری از محلات امروز تهران عناصری چون گورستان، مسجد، بازارچه‌های محلی و ابنیه و آثار تاریخی از دست رفته و پیامد حذف این عناصر هویتی از هم‌گسیختگی ساختار محلات شهری، جابجایی‌های جمعیتی و از بین رفتن حس تعلق خاطر به مکان و محل زندگی است.

نکاتی که باید بدانید !

  • - فایل هایی که برای دانلود قرار داده می شوند با لینک مستقیم از دیتا سنتر ملی می باشند. - شهرسازی آنلاین صحت فایل را تایید می نماید. - اگر پستی دارای پیش نمایش می باشد این به معنی نمایش فایل قبل از دانلود است. - در صورت هر گونه مشکلی با فایل های دانلود حتما از طریق فرم تماس ما را مطلع کنید تا مشکل بر طرف شود. - پست هایی که دارای حجم فایل نیستند یعنی لینک دانلود ندارند.

دیدگاه ها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

مطالب زیر رو به شما پیشنهاد می کنم ;)

تحليل مدل ضريب تكاثر در توسعه صنعت گردشگري در استان آذربايجان شرقي

تحلیل مدل ضریب تکاثر در توسعه صنعت گردشگری در استان آذربایجان شرقی

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ بهمن ۹, ۱۳۹۳ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است چکیده شکی نیست که صنعت گردشگری در دنیای امروز از جایگاه ویژهای میان عوامل رشد و توسعه اقتصادی کشورها برخوردار است. آمار نشان میدهد آمریکا ...
one script

جایگاه شهرداری ها در مدیریت زمین و مسکن کجاست؟

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ آذر ۲۷, ۱۳۹۲ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است مسکن و سرپناه جزو نیازهای اصلی و اولیه انسان محسوب می شود و داشتن خانه ای مناسب امروزه از جمله حقوق افراد شناخته شده است. ...
one script

مفهوم برنامه ریزی و انواع آن

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ آذر ۱۲, ۱۳۹۲ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است مفهوم برنامه ریزی در صورتی که بخواهیم تعریفی کلی از برنامه ریزی داشته باشیم, می بایستی برنامه ریزی را عبارت از کوششی در جهت انتخاب ...
one script

آشنایی با برنامه ریزی منطقه ای

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است برنامه ریزی منطقه ای فرآیندی است جهت مشارکت مردم و مناطق در برنامه ریزی و فراهم آوردن موجبات برنامه ریزی از جهت انطباق با برنامه ...
one script

فرآیند برنامه ریزی

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است تاکنون تلاش بسیاری انجام گرفته تا برای فرایند حل مسائل که به برنامه‌ریز در رسیدن به راه‌حل بهینه کمک می‌کند چهارچوبی متناسب فراهم آید. نوشته‌های ...
one script

رویکردهای برنامه‌ریزی توسعه شهری

این مطلب را اشکان کامرانی در تاریخ در شهرسازی آنلاین قرار گرفته است برنامه‌ریزی از ارکان و ضرورت‌های اساسی دستیابی به اهداف از پیش تعیین شده محسوب می‌شود. به این معنا که، برنامه‌ریزی می‌تواند کوتاه‌ترین مسیر در تحقق ...
  • طراحی منظر بزرگراه‌های شهری با رویکرد اکولوژیک (نمونۀ موردی: بزرگراه شهری چمران)
    طراحی منظر بزرگراه‌های شهری با رویکرد اکولوژیک (نمونۀ موردی: بزرگراه شهری چمران)
    نوشته شده توسط مرجان جعفری | اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۷

    طراحی منظر بزرگراه‌های شهری با رویکرد اکولوژیک (نمونۀ موردی: بزرگراه شهری چمران) افزایش شهرنشینی، توسعۀ بی‌رویه شهرها و ضعف مدیریت در بسیاری از موارد باعث کاهش شدید کیفیت زندگی و به‌خصوص افزایش مسائل زیست‌محیطی و همچنین، تضعیف بنیان‌های اکولوژیکی داخل و پیرامون آن‌ها شده است. استفاده از اتومبیل‌ نیز با توسعۀ شهرها و سبک زندگی نسبت مستقیم دارد که از این حیث مسیرهای ارتباطی اهمیت ویژه‌ای دارند. مسیرهای ارتباطی در داخل بافت‌های شهری برای فراهم‌کردن امکان عبورومرور در شهرها ایجاد شده‌اند. این مسیرها در مجاورت و در ارتباط با بافت‌های شهری شکل‌گرفته‌اند و در این بین بزرگراه‌ها، به‌عنوان گونه‌ای از…

    فایل
    دانلود
  • ارزیابی نوسازی‌های انجام‌شده با تأکید بر شاخص‌های کیفیت زندگی شهری و ارائۀ راهکارهایی برای بهبود آن‌ها
    ارزیابی نوسازی‌های انجام‌شده با تأکید بر شاخص‌های کیفیت زندگی شهری و ارائۀ راهکارهایی برای بهبود آن‌ها
    نوشته شده توسط مرجان جعفری |

    ارزیابی نوسازی‌های انجام‌شده با تأکید بر شاخص‌های کیفیت زندگی شهری و ارائۀ راهکارهایی برای بهبود آن‌ها فرسودگی در پهنۀ وسیعی از تهران یکی از معضلات جدی تلقی می‌شود که تبعات گسترده‌ای در حوزه‌های اجتماعی، فرهنگی و... دارد. بنابراین، برای ارتقای کیفیت زندگی، طرح‌های بهسازی و نوسازی در این بافت‌ها پیشنهاد شده است؛ اما نامشخص‌بودن میزان موفقیت اجتماعی و اقتصادي این طرح‌ها، ضرورت ارزیابی طرح‌هاي نوسازي و بهسازي را اجتناب‌ناپذیر می‌کند. در این راستا این پژوهش، به ارزیابی میزان موفقیت طرح نوسازي و بهسازي محلۀ خوب‌بخت پرداخته است. نتایج حاصل از مطالعات نظری نشان می‌دهد، چهار بعد ارتباطی، اقتصادی و اجتماعی،…

    فایل
    دانلود
  • تبیین فضایی تغییرات محله‌ای در کلان‌شهر تهران
    تبیین فضایی تغییرات محله‌ای در کلان‌شهر تهران
    نوشته شده توسط مرجان جعفری |

    تبیین فضایی تغییرات محله‌ای در کلان‌شهر تهران الگوهای تغییرات محله‌ای، برایند رابطۀ درهم‌تنیدۀ بین دو عرصۀ نسبتاً متفاوت ساختار اجتماعی ـ اقتصادی (نیروها و مکانیسم‌ها) و ساختار فضایی (زمینۀ تجربی، تاریخی ـ جغرافیایی) است. کشف این رابطۀ مشروط، فهم بهتر فرایند و سازوکار شکل‌گیری محله‌ها و پیامدها و تفاوت‌های فضایی ناشی از آن را امکان‌پذیر می‌کند. این رساله از ابتدا مبتنی بر این ایده شکل گرفت که «تغییرات محله‌ای نه در خلأ، بلکه در متن شرایط محیطی رخ می‌دهد و تنها حاصل یک ضرورت ساختاری غیرقابل‌اجتناب و غیرقابل‌تغییر نیست و فرایندهای آن از یک الگوی خطی تبعیت نمی‌کند». با عنایت…

    فایل
    دانلود
  • نقشه جی ای اس استان زنجان
    نقشه جی ای اس استان زنجان
    نوشته شده توسط مرجان جعفری | فروردین ۱۷, ۱۳۹۷

    دانلود نقشه جی ای اس استان زنجان- دانلود مستقیم

    فایل
    دانلود
  • نقشه جی ای اس استان یزد
    نقشه جی ای اس استان یزد
    نوشته شده توسط مرجان جعفری |

    دانلود نقشه جی ای اس استان یزد- دانلود مستقیم

    فایل
    دانلود
  • نقشه جی ای اس استان تهران
    نقشه جی ای اس استان تهران
    نوشته شده توسط مرجان جعفری |

    دانلود نقشه جی ای اس استان تهران- دانلود مستقیم

    فایل
    دانلود
  • نقشه جی ای اس استان قم
    نقشه جی ای اس استان قم
    نوشته شده توسط مرجان جعفری |

    دانلود نقشه جی ای اس استان قم- دانلود مستقیم

    فایل
    دانلود